Tamamlayıcı ve destekleyici tedaviler doğum ve kadın hastalıkları alanlarında  olarak kullanılmaktadır. Doğum da oldukça fazla kullanmaktayız.  Doğum doğal ve fizyolojik bir yaşam olayı olmasına rağmen, kadın ve bebek için stresli ve enerji tüketiminin fazla olduğu bir süreçtir. Hem anne hem de bebek için bazen çok yorucu olabilir.  Ankisiete , doğum korkusu ve ağrıları ile baş edebilmek için  Bu süreçte ilaçlarla ya da ilaç dışı tekniklerle doğum süreci olumlu bir deneyim haline getirilmeye çalışılır.

İlaç olarak gebeyi rahatlatmak için kullanılan yöntemler ya sistemik etkili ya da bölgesel etkili analjezik ve anesteziklerdir.  Sistemik etkili yöntemler annede ve plesanta aracılığı ile fetuste istenmeyen yan  etkilere neden olmaktadır.

Oysaki doğum ağrısı ile başa çıkmak için kullanılan ilaç dışı teknikler, tamamen kadının gevşemesi ağrısını en az algılamaya ve ankisietesini azaltan  yöntemlerdir . Bu yöntemler gebeye zarar vermez. Güvenilir ve uygulaması çok kolay yöntemlerdir. Hem gebenin , hem de çevresindeki tüm ekibin doğuma aktif katılımını sağlar.  Anne ve bebek sağlığı açısından zararsızdır. Annenin stresini azaltarak doğumdan daha olumlu deneyimler yaşamasını sağlar.

Doğum ağrısının kontrolünde kullanılan ilaç dışı yöntemler dört ayrı teknikten oluşmaktadır.  Bunlar; gevşeme, nefes, zihinsel imgeleme ve  dokunsal uyarılma teknikleridir. İlaç dışı bu yöntemler gebenin algıladığı ağrı düzeyini ankisietesini, doğum süreci boyunca ilaç kullanımını ve dolayısıyla da sezaryen olmasını azaltırken doğum deneyiminin kalitesini artırır ve hastanede kalış süresi de çok kısalır.

Şimdi bu yöntemlere biraz göz atalım .

Zihin ve bedenin birlikte uyum içinde çalışması  prensibine dayanan, nefes ve gevşeme,  müzik, hipnoz, yoga, meditasyon, dua, mental rahatlama, odaklanma, hayal kurma gibi …

Destekleyen tamamlayıcı yöntemlerden akupunktur, Homeopati, ayurveda v.b…

Biyolojik yaklaşımlardan, fitoterapi, aromaterapi, özel besinsel destekler olabilir.

Dokunsal çalışmalardan masaj, refleksoloji, hidroterapi, akubası, akapunktur, şiropraktik çalışmalar

Enerji yöntemlerinden,bioenerji, reiki v.b.

Nefes ve Gevşeme

Nefes hayatın başladığı andır. Doğru nefesi doğru yerde kullandığımızda her şey yolundadır. Gevşeme ve rahatlama nonfarmakolojik ağrı kontrol yöntemlerinin temelini oluşturmaktadır. Gevşeme ve rahatlama tekniklerinde doğum yapan kadının gerginliği ve anksiyetesi azaltılarak algılanan ağrı düzeyi azalmaktadır. Gevşeme ağrıya olan toleransı artırmaktadır.

Solunum teknikleri doğru kullanıldığı taktirde annenin ağrı eşiğini yükseltmekte, rahatlamasını ve gevşemesini sağlamakta, utero – plasental dolaşımı hızlandırmakta ve doğum ağrısıyla baş etme gücünü artırmaktadır. Doğumda farklı solunum teknikleri doğum eyleminin evrelerine ve annenin gereksinimine göre uygulanabilmektedir. Solumun teknikleri genellikle doğum öncesi sınıflarda öğretilmekte doğum ağrısı döneminde annenin dikkatini dağıtma olarak kullanılmaktadır. Solunum teknikleri gevşeme ile birlikte kullanıldıklarında daha etkin olmaktadır.

Müzik

Müzik, belirli bir ritm ve melodi ile birleştiğinde işitsel bir uyarandır. Müzik terapisi ile stres, ağrı, kaygı da azalır gider. Müzik gebenin duygu durumunu değiştirir. Eğer müziğin ritmini yakalarsa, nefesi ve beden dili o ritme uyum sağlarsa bu güzel duygusu davranışsal rahatlamaya gevşeme ve kendini ve bebeğini bırakan bir teslimiyet haline geçer. Böylece gebe olumlu bir doğum yolculuğuna geçer. Müziğin türü mü kişiden kişiye, kültürden kültüre , duygudan duyguya akar gider. Yeterki uygun ritmi yakalayalım.

Hipnoz

Hipnoz uygulaması doğumda ağrıyı ve endişeyi azaltmak ya da ortadan kaldırmak için uygulanan bir yöntemdir. Derin odaklanma gerektiren farklı bir bilinç halidir. İyi hipnoz olabilen bir gebe bilinç durumunu kaybetmeden doğum ağrısını tam kontrolü altına alabilir. Ne varki, doğum ağrısı anestezi almış gibi ortadan kalkmaz ancak gebenin ağrı algılamasında değişiklik olur. Gebe ağrı yerine kasılmayı hisseder fakat canı yanmaz. Kadın kontraksiyonlar arasındaki dinlenme süresini olduğundan daha uzun ve ağrılı süreci birkaç dk gibi olduğundan daha kısa hisseder. Hipnozun doğumun ilk evresini kısaltır. Daha iyi analjezi sağlar. Doğum onun için çok hoş bir tecrübeye dönüşür.

Yoga

Kökeni Hindistana dayanan çok eskiden beri kullanılan bir zihin-beden uygulamasıdır. Gebenin  bedenindeki gerginliği ve bozulmuş dengenin farkındalığını keşfettirir. Doğum sırasında ağrının yapmış olduğu rahatsızlığı gidermek için esneklik ve dinlenme yeteneğini artırır.

Homeopati

Sağlıklı bir bireyde herhangi bir hastalık meydana getirerek, hastalık bulguları ortaya çıkartan doğal bir maddenin, aynı bulguları taşıyan sağlıksız bireye belli yöntemlerle sulandırılarak ve gücü artırılarak verilmesi sonucu bireyin sağlığına kavuşturulması prensibine dayanır. Yani daha basit olarak, bir madde sağlıklı bir kişide hastalık belirtileri oluştururken, aynı hastalık belirtilerini gösteren bir hasta o maddeyle tedavi edilebilir.  Doğru dozda ve doğru yolla uygulanan homeopatikler gebe doğum sırasında aşırı bel ağrısı yaşadığında, ilerlemeyen doğum eyleminde ve annenin çok bitkin olduğu durumlarda kullanılmaktadır.

Fitoterapi (Bitkisel Tedaviler)

Doğumu kolaylaştırmak için, özel bitki ekstreleri , taze yada kurutulmuş bitkileri kullanma prensibini içerir.

Aromaterapi

Aromaterapi, “tedavi edici” özelliklerini kullanabilmek için bitkilerin tedavi ediciözelliklerini kullanabilmek için, öz yağlarının ve kokularının kullanılması prensibidir. Bu aromaların vücutta rahatlatıcı nörotransmitterlerin salınımını artırır. Yağlar deriye masaj yöntemiyle yada koku yoluyla etki eder. Rahatlayan annenin bebeği doğum kanalından çok kolay inerken doğum anıda çok kolay geçer.  Doğum ağrısının yönetiminde uygulanacak yöntemler ağrının azaltılmasını ve kadının doğumdan memnuniyetini de artırmalıdır.

Akapunktur

5000 yıldır Çin’de uygulanan geleneksel bir tedavi yöntemidir. Bedendeki özel enerji noktalarının akapunktur iğneleri ile uyarılarak vücuttaki enerji akışının uyum ve dengeye geçmesi prensibine dayanır. Bu enerji noktaları ile organlar arasında ilişki vardır. Vücuttaki bu denge ve uyumun meydana gelmesinde ise uygulamanın analjezik, homeostatik, otoimmun, sedatif, psikolojik ve motor fonksiyon iyileştirici etkilerinden yararlanılır. Doğumda da kulak el ve ayaktaki noktalar kullanılır. Yapılan çalışmalarda akapunkturun doğumu kolaylaştırıp müdahaleleri azalttığı gösterilmiştir.

Masaj

Analjezik etkisi kapı kontrol teorisi ve endorfin teorisi ile açıklanan bu yöntemlerin doğumda anksiyete ve korkuyu azalttığı, ağrı kontrolünü arttırdığı ve konforu desteklediği bilinmektedir. Doğum sürecinde zihni ve kasları gevşeterek ağrı eşiğini yükseltir. Kadının doğum ağrısı ile baş etme yetisini artırır. Aromaterapi yağları ya da losyonları kullanılarak masaj yapmak hem kontraksiyon sırasında hem de kontraksiyonlar arasında gebeye çok iyi gelir. Doğum süresi kısalır. Izdırap gibi hissedilen doğum ağrısı dayanılabilen bir ağrıya dönüşür. Sıcak-soğuk masaj tenikleri, ayak masajı, vb… bir sürü teknik vardır. Başka bir yazımda detaylı olarak masajı ele aldım.

Refleksoloji

Yaklaşık 12 bin yıllık geçmişi vardır. Bu yöntemle vücudun tüm bölgelerine, organlarına ve sistemlerine karşılık gelen kulaklar, eller ve ayaklardaki özel noktalara lokal basınç uygulanır. Bu teknikte ayağın bedenin aynası olduğu düşünülür.  Vücutda ki her organın ayak, el, kulak ve göz bebeklerinde son bulduğu sinir noktaları vardır. Refleksoloji ile bu noktalara nazik basınç yapılarak verilen uyarılar organlarda yanıta neden olur. Böylece doğal bir iyileşme , rahatlama  ile vücutta  ruh zihin ve beden enerji dengelemesi sağlanır. Refleksoloji bir ayak masajı değildir

Hidroterapi: 25 yıllık hekimlik deneyimimde gebelerin ilaç dışı tekniklerin içinde ilk tercihi sanırım sudur. Doğumda su ve suya dair uygulanan her yöntem gebeye çok iyi gelir. Suda doğum, duş alınması, ayakların suyla teması, sıcak ve soğuk uygulamalar…. Gebeyi son derece rahatlatır.

Akupresör- akubası

Parmaklarla veya küçük boncuklarla akupunktur noktalarına basınç uygulanır. Kan damarları gibi enerji kanallarının düzgün çalışmasını sağlar. Bu yöntemle gebenin vücudunun enerji ve hormon kontrolü  düzenlenir. Akupressure doğum eyleminde ağrıyı azaltır ve doğum eyleminin süresini kısaltır . Doğumda uygulaması kolay basit ve güvenilir bir yöntemdir. Doğum eylemi sırasında birçok akupunktur noktası kullanılmaktadır.

Enerji terapileri olarak adlandırılan terapötik dokunma ve reiki insan vücudunun enerji merkezlerine elle dokunarak vücutta var olan enerji yetersizliklerini ve tıkanıklarını gideren bir şifa tekniğidir. Eller; baş, boyun, göğüs, karın boşluğu, kasıklara dokunmak suretiyle her bir pozisyonda 3-5 dakika tutulur. başetmelerine  yardımcı olduğu,  annelerin  rahatlamalarını  sağladığı, böylece  ağrı  algısını  azalttığı  yönündedir. masaj, sıcak / soğuk uygulama, aromaterapi, refleksoloji ve ekspressif dokunmanın doğum ağrısıyla başa çıkmada etkili bir  girişim  olduğunu  ve  güvenle  kullanı-labileceğini  göstermektedir. Ayrıca  bu  uygula-maların  anne  memnuniyet  düzeyini  arttırdığı saptanmıştır. Temel  amacı  anneyifiziksel ve psikolojik açıdan desteklemek olan ve hiçbir yan etkisi olmayan masajın daha  yaygın  olarak kullanılması için bu konu ile ilgili araştırmaların yapılması  ve  sonuçlarının  yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Op. Dr. Sebahat Turan

-Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

-Doğuma Hazırlık ve Nefes Eğitmeni

-Aktif Doğum Eğitmeni

-Hipnoterapist

-Cinsel Terapist